Gisteren kon Azerbeidzjan zich voor de vierde keer op rij niet plaatsen voor de finale van het Eurovisiesongfestival. En zoals de verwachtingen zijn zal het met een slechte score zijn. Het nummer Just Go van Jiva kreeg namelijk amper zo’n 9 procent kans om de finale te halen.
Die zwakke vooruitzichten staan in schril contrast met de eerste jaren van Azerbeidzjan op het Eurovisiepodium. Het land debuteerde in 2008 met Day After Day van Elnur Hüseynov en Samir Javadzadeh en eindigde in zijn eerste zes deelnames telkens in de top acht. De overwinning van Ell & Nikki met Running Scared in 2011 betekende zelfs een van de snelste overwinningen ooit voor een debuterend land op het festival.
Sinds 2014 is het succes echter volledig weggeëbd. Azerbeidzjan behaalde nog maar één keer een plaats in de top tien en zit momenteel in een negatieve reeks van vier opeenvolgende jaren zonder finaleplaats — de slechtste reeks uit de geschiedenis van het land op het festival.
Hoe kon het “Land van Vuur” zo diep wegzakken op het Eurovisiesongfestival?
Minder overheidsinteresse en investeringen
In de beginjaren beschouwde Azerbeidzjan het Eurovisiesongfestival als een nationale prioriteit. De overheid wilde koste wat kost winnen en het evenement organiseren om zo het internationale imago van het land te versterken. In diezelfde periode stelde Azerbeidzjan zich ook kandidaat voor grote internationale evenementen zoals de Olympische Spelen van 2020 en organiseerde het succesvol de Europese Spelen van 2015.
Daarom werden enorme bedragen geïnvesteerd in de Azerbeidzjaanse inzendingen. In 2010 werd bijvoorbeeld de choreograaf van Beyoncé ingehuurd om de act van Safura voor Drip Drop te verzorgen — een samenwerking die naar verluidt één miljoen dollar kostte.
Toen Azerbeidzjan het festival in 2012 organiseerde, werd speciaal daarvoor de Baku Crystal Hall gebouwd. Met een budget van ongeveer 160 miljoen euro werd het een van de duurste Eurovisie-edities ooit.
Die enorme investeringen gingen echter gepaard met controverse. Verschillende internationale media berichtten in 2013 over mogelijke pogingen tot stemmanipulatie door Azerbeidzjaanse functionarissen. Volgens die berichten zouden juryleden en televoters in meerdere landen benaderd zijn om stemmen te beïnvloeden.
Hoewel nooit bewezen werd dat die pogingen succesvol waren, kondigde de EBU in 2014 strengere sancties aan tegen landen die zich schuldig maakten aan manipulatie. Opvallend genoeg begon de terugval van Azerbeidzjan net vanaf dat moment.
Wat wel duidelijk is: sinds de overwinning en organisatie van het festival lijkt het Eurovisiesongfestival geen topprioriteit meer voor de Azerbeidzjaanse overheid. Er wordt minder geïnvesteerd in nummers, staging en promotie, wat zich vertaalt in zwakkere inzendingen en minder overtuigende optredens.
Minder buitenlandse songwriters
Een andere opvallende trend is de afname van buitenlandse songwriters bij Azerbeidzjaanse inzendingen.
Vooral Zweedse componisten speelden jarenlang een belangrijke rol in het succes van het land. Azerbeidzjan behaalde vijf top vijf-noteringen, telkens met songwriters die banden hadden met Zweden. In 2009 stond met Arash zelfs een Zweedse artiest mee op het podium voor Azerbeidzjan.
Tussen 2009 en 2022 werkte Azerbeidzjan bijna altijd samen met buitenlandse componisten. In die periode miste het land slechts één keer de finale: in 2018, toen Aisel met X My Heart elfde werd in de halve finale.
Sindsdien kiest Azerbeidzjan uitsluitend voor nummers van binnenlandse auteurs. Alle inzendingen eindigden vervolgens op de laatste of voorlaatste plaats in hun halve finale.
Dat betekent niet noodzakelijk dat Azerbeidzjaanse componisten minder talentvol zijn. Buitenlandse songwriters begrijpen vaak beter welke muziek aanslaat bij een Europees publiek. En net daarin schuilt mogelijk het verschil.
Minder strenge selectieprocedure
Tussen 2008 en 2014 koos Azerbeidzjan zijn artiesten via uitgebreide nationale selectieshows op televisie. Kandidaten moesten wekenlang verschillende rondes overleven, waardoor juryleden goed konden inschatten wie bestand was tegen de druk van een internationaal live-evenement. Sinds 2015 worden zowel artiest als nummer intern geselecteerd.
Volgens critici zorgt dat voor minder transparantie en mogelijk ook voor keuzes op basis van connecties in plaats van puur talent. Zo waren er geruchten dat de Azerbeidzjaanse vertegenwoordigers tussen 2023 en 2025 gekozen zouden zijn vanwege banden met Ell. Dat de winnaar van 2011 later verklaarde niet betrokken te zijn bij de selectie van 2026, voedde die speculaties alleen maar verder.
Geen jury’s meer in de halve finales
Azerbeidzjan scoorde traditioneel veel beter bij vakjury’s dan bij het televotende publiek, zeker in de halve finales. Dat bleek onder meer in 2014 en 2015: zonder jury’s zouden zowel Start a Fire van Dilara Kazimova als Hour of the Wolf van Elnur Hüseynov zich niet hebben geplaatst voor de finale.
Het duidelijkste voorbeeld kwam er in 2022, toen Nadir Rustamli met Fade to Black toch de finale haalde ondanks een nul punten bij de televoting. Sinds de afschaffing van de jury’s in de halve finales vanaf 2023 wist Azerbeidzjan zich echter geen enkele keer meer te kwalificeren. Opnieuw een opvallend toeval. Sinds dit jaar zijn de jury’s terug maar ook dit jaar kon Azerbeidzjan de finale niet bereiken.
Die hervorming kwam er overigens na onregelmatigheden met jurystemmen tijdens de tweede halve finale van 2022. Zes landen — waaronder Azerbeidzjan — werden beschuldigd van onderlinge stemafspraken, waarna hun juryresultaten ongeldig werden verklaard.
Minder steun van traditionele bondgenoten
Ook geopolitieke veranderingen spelen een rol. Verschillende landen die Azerbeidzjan jarenlang hoge punten gaven, nemen vandaag niet meer deel aan het festival. Denk aan Turkije, Rusland en Wit-Rusland.
Vooral tussen Azerbeidzjan en Turkije bestond jarenlang een sterke stemrelatie. Beide landen gaven elkaar steevast hoge punten wanneer ze samen in dezelfde show zaten. Ook Rusland stemde traditioneel vaak op Azerbeidzjan. Toen Azerbeidzjan Rusland tijdens het festival van 2013 onverwacht geen punten gaf, leidde dat zelfs tot een officieel onderzoek op vraag van president Ilham Aliyev.
Natuurlijk kan een land niet uitsluitend rekenen op bevriende buurlanden om succesvol te zijn op het Eurovisiesongfestival. Toch kunnen vaste stempartners wel degelijk het verschil maken in spannende halve finales.
Kan Azerbeidzjan terugkeren naar de finale?
De terugval van Azerbeidzjan lijkt uiteindelijk het gevolg van meerdere factoren tegelijk: minder investeringen, zwakkere liedjes, minder internationale samenwerking, het verdwijnen van jury’s in de halve finales en het wegvallen van trouwe bondgenoten.
Toch hoeft het verhaal niet definitief geschreven te zijn. Als Azerbeidzjan opnieuw serieus investeert in sterke nummers, internationale samenwerkingen en een doordachte selectieprocedure, kan het land in de toekomst opnieuw meestrijden voor een finaleplaats — en misschien zelfs een tweede overwinning.
